Pilipinas

nasod sa Habagatang Sidlakang Asya
Republika sa Pilipinas
Republika ng Pilipinas
Republic of the Philippines
República de Filipinas
Bandera sa Pilipinas Sagisag sa Pilipinas
Bandera Sagisag
Motto: Maki-Dios, Maki-Tawo, Makikinaiyahan, ug Makinasod (Faithful to God, Humane, Nature caring, and Patriotic)
Nasodnong Awit: Lupang Hinirang (Yutang Hinigugma)
Lokasyon sa Pilipinas
Kapital Manila
14°35′ N 121°0′ E
Kinadak-ang dakbayan Dakbayan sa Quezon
Opisyal nga (mga) pinulongan Pinilipino, Iningles



Mga pinulongang rehiyonal:
Sinugboanon, Inilokano, Hiniligaynon, Binikol, Winaray, Kapampangan, Pangasinense, Kinaray-a, Maranao, Maguindanao, Tinausug

Gobyerno Republika
Pangulo
Puli Pangulo
Rodrigo Duterte
Leni Robredo
Independensiya  
 - nadeklara sa Espanya
Hunyo 12, 1898 (opisyal) 
 - giila sa Estados Unidos
Hulyo 4, 1946 
Arya  
 - Katibuk-an 300,000 km² (ika-71)
Populasyon  
 - Hulyo 2005 87,857,473 (ika-12)
 - Sensus sa 2000 76,498,735
 - Densidad 276/km² (ika-27)
GDP (PPP) Banabana sa 2005
 - Katibuk-an $409,445 milyon (ika-25)
 - Per capita $4,770 (ika-107)
Kwarta Peso (PHP)
Sona sa oras UTC +8 (UTC+8)
Internet TLD .ph
Kodigong pangtawag +63
1 Ubos sa Batakan-Balaod sa 1987, ang Pinilipino o Tinagalog ang mao'y nasodnong pinulongan, samtang ang Tinagalog ug Iningles ang mga opisyal nga pinulongan.

Ang mga rehiyonal nga mga pinulongan mao ang auksilar nga opisyal nga mga pinulongan sa ilang kaugalingong mga dapit.

Ang Kinatsila ug Arabiko walay opisyal nga status pero gigamit sa "boluntaryo ug opsyonal nga basis."


Ang Republika sa Pilipinas (Tinagalog: Republika ng Pilipinas; Iningles: Republic of the Philippines o the Philippines; Kinatsila/Inespanyol: República de Filipinas) o Pilipinas, nailhan usab isip "Perlas sa Sidlakang Kadagatan", mao'y usa ka gawasnong, soberanhong nasod sa habagatang-sidlakang Asya. Naa siya sa 1,210 km (750 mi) gikan sa dakong Asya ug may 7,107 ka isla nga nagporma sa usa ka parte sa Kapupud-ang Malayo. Ang Kapupud-an sa Pilipinas, nakit-an sa mga Portuges ug mga Espanyol nga kuyog ni Kapitan Hernando de Magallanes niadtong 16 sa Marso, 1521. Pagka 27 sa Abril, 1565, ang mga mamumuntog sa liderato ni Miguel Lopez de Legaspi nahiabot sa Sugbo, gikan sa Nueva Espanya, (Mexico). Pagkahuman sa pagmugna og gobyernong espanyol sa Manila adtong tuig 1571, ang kapupud-an gihimo nga kolonya sulod sa kapin og 300 ka tuig, sugod sa (1521 hangtod sa 1898).


Pagkahuman sa gubat alang sa kalingkawasan sa Mehiko, ang kagamhanan sa Espanya mao nay mikontrolar sa Pilipinas ug gihimo ning Probinsya sa Espanya (1821 - 1898) sulod sa 77 anyos hangtod sa 1898.

Pagka 1898, naggubat ang Espanya ug ang Estados Unidos sa Amerika. Pagkahuman sa maong gubat, ang Estados Unidos sa Amerika mao nay mikontrolar sa kapupud-an hangtod sa 1945. Sa ika-2ng Gubat sa Kalibotan, ang Hapon miabot ug maoy nanghawod sa Kapupud-an pag 1942 taman 1945. Dihang gibombardiyo sa mga sundalong Pilipinhon ug Amerikanhon ang mga kampo sa mga Hapon, nahalingkawas ang Kapupud-an.

Pagka 1946, ang Pilipinas gitagaan og "de facto", nga permanente nga Kagawasan sa 4 sa Hulyo, 1946 sa Estados Unidos sa Amerika.

Kining mga tuiga ubos sa pangagamhanan sa mga taga gawas nakaimpluwensiya pag-ayo sa kultura ug katilingban sa Pilipinas. Nailhan ang nasod sa iyang pagka Katoliko ug sa labihang pagkaimpluwensiya niini sa Kasadpanon. Usa kini sa duha ka nasod nga katoliko sa Asya: Pilipinas ug Sidlakang Timor.

Human dayon sa Ika-2ng Gubat sa Kalibotan, ang Pilipinas mao ang kinalamboang nasod sa Asya, apan sukad niadto, hinay ang kalamboan gumikan sa kagamay sa pagtubo sa ekonomiya, pangawkaw sa gobyerno sa panudlanan (pangurakot), ug neyo-kolonyal nga mga impluwensiya. Sa pagkakaron, modereyt ang pagtubo sa ekonomiya — tinabangan sa kadaghan sa mga Pilipino nga nanrabaho sa gawas ug sa 'information technology.

Mga sulod

GobyernoUsba

Ang Pilipinas usa kini ka Republican og Demokratiko nga nasod. Ang systema sa pag-gobyerno niini nabasi sa systema sa Estados Unidos. May tulo ka dagkong sanga ang gobyerno sa Pilipinas: ang Ehikutiba (Executive), ang Lehislatiba (Legislative), ug ang Judisyal (Judiciary). Ang Ehikutiba gi representahan kini sa Presidente sa Pilipinas, ang Lehislatiba sa Kongreso (Congress), ug ang Judisyal sa Kinatas-ang Hukmanan (Supreme Court).

Ilalom sa Presidente mao ang mga nagkalain-laing mga ahensya ug departamento sa gobyerno sama sa Armed Forces of the Philippines (AFP), Bureau of Internal Revenue (BIR), Department of Interior and Local Government (DILG), Department of Justice (DOJ) ug uban pa. Ang Ehikutiba ang naay responsibilid nga mupatoman sa mga balaod nga gi pasa sa Kongreso ug tanang programa sa gobyerno.

Ang Kongreso mao ang sanga sa gobyerna nga may responsibilidad nga mopasa ug mga nagkalain-laing balaod. Kini natunga sa duha ka lawas: ang Senado (Senate) ug ang Balay sa mga Representante (House of Representatives).

Ang Kinatas-ang Hukmanan (Supreme Court) mao ang ikatulo nga sanga sa gobyerno nga ang responsibilidad mao ang pag-hubad sa balaod partikular ang Konstitutusyon sa nasod.

Lugar ug Mga RehiyonUsba

Mga rehiyonUsba

 
Regions of the Philippines
Location Region
(regional designation)
PSGC[1] Island
group
Regional
center
Component local
government units
Area[A] Population
(2015)[2]
Density
  National
Capital Region

(NCR)
13 Luzon Manila 611.39 km2
(236.06 sq mi)
12,877,253
(&0000000000000012.75000012.75%)
[convert: %s]%s
  Ilocos Region
(Region I)
01 Luzon San Fernando
(La Union)
13,012.60 km2
(5,024.19 sq mi)
5,026,128
(&0000000000000004.9800004.98%)
[convert: %s]%s
  Cordillera Administrative Region
(CAR)
14 Luzon Baguio 19,422.03 km2
(7,498.89 sq mi)
1,722,006
(&0000000000000001.7100001.71%)
[convert: %s]%s
  Cagayan Valley
(Region II)
02 Luzon Tuguegarao 28,228.83 km2
(10,899.21 sq mi)
3,451,410
(&0000000000000003.4200003.42%)
[convert: %s]%s
  Central Luzon
(Region III)
03 Luzon San Fernando
(Pampanga)
22,014.63 km2
(8,499.90 sq mi)
11,218,177
(&0000000000000011.11000011.11%)
[convert: %s]%s
  Southern Tagalog
(CALABARZON)
04 Luzon Calamba 16,873.31 km2
(6,514.82 sq mi)
14,414,774
(&0000000000000014.27000014.27%)
[convert: %s]%s
  Southwestern Tagalog
(MIMAROPA)
17 Luzon Calapan 29,620.90 km2
(11,436.69 sq mi)
2,963,360
(&0000000000000002.9300002.93%)
[convert: %s]%s
  Bicol Region
(Region V)
05 Luzon Legazpi 18,155.82 km2
(7,010.00 sq mi)
5,796,989
(&0000000000000005.7400005.74%)
[convert: %s]%s
  Western Visayas
(Region VI)
06 Visayas Iloilo City 12,828.97 km2
(4,953.29 sq mi)
4,477,247
(&0000000000000004.4300004.43%)
[convert: %s]%s
  Negros Island
Region

(NIR)
18 Visayas Bacolod and
Dumaguete
(interim)[B]
13,350.74 km2
(5,154.75 sq mi)
4,414,131
(&0000000000000004.3700004.37%)
[convert: %s]%s
  Central Visayas
(Region VII)
07 Visayas Cebu City 10,102.16 km2
(3,900.47 sq mi)
6,041,903
(&0000000000000005.9800005.98%)
[convert: %s]%s
  Eastern Visayas
(Region VIII)
08 Visayas Tacloban 23,251.10 km2
(8,977.30 sq mi)
4,440,150
(&0000000000000004.4000004.40%)
[convert: %s]%s
  Zamboanga
Peninsula

(Region IX)
09 Mindanao Pagadian 17,056.73 km2
(6,585.64 sq mi)
3,629,783
(&0000000000000003.5900003.59%)
[convert: %s]%s
  Northern Mindanao
(Region X)
10 Mindanao Cagayan de Oro 20,496.02 km2
(7,913.56 sq mi)
4,689,302
(&0000000000000004.6400004.64%)
[convert: %s]%s
  Davao Region
(Region XI)
11 Mindanao Davao City 20,357.42 km2
(7,860.04 sq mi)
4,893,318
(&0000000000000004.8500004.85%)
[convert: %s]%s
  SOCCSKSARGEN
(Region XII)
12 Mindanao Koronadal 22,513.30 km2
(8,692.43 sq mi)
4,545,276
(&0000000000000004.5000004.5%)
[convert: %s]%s
  Caraga Region
(Region XIII)
16 Mindanao Butuan 21,478.35 km2
(8,292.84 sq mi)
2,596,709
(&0000000000000002.5700002.57%)
[convert: %s]%s
  Bangsamoro
(ARMM)
15 Mindanao Cotabato City 12,535.79 km2
(4,840.10 sq mi)
3,781,387
(&0000000000000003.7400003.74%)
[convert: %s]%s
Plantilya:Ordered list

Mga bag-ong dakbayanUsba

  • Meycauayan, Bulacan, Bulacan
  • Navotas
  • San Juan
  • Baybay, Leyte
  • Bogo, Cebu
  • Catbalogan, Samar
  • Tandag, Surigao del Sur
  • Lamitan, Basilan
  • Borongan, Eastern Samar
  • Tayabas, Quezon
  • Tabuk, Kalinga
  • Bayugan, Agusan del Sur
  • Batac, Ilocos Norte
  • Mati, Davao Oriental
  • Guihulngan, Negros Oriental
  • Cabadbaran, Agusan del Norte
  • El Salvador, Misamis Oriental
  • Carcar, Cebu
  • Dumaguete City, Negros Oriental
  • Bayawan City, Negros Oriental

HeyograpiyaUsba

Ang Pilipinas may 7,107 ka isla. Kadagkoan ang Luzon ug Mindanao. Taliwala sa ila ang Kapupud-ang Kabisay-an, Mindoro, Palawan, Marinduque, Romblon, ug uban pa. Ang isla sa Luzon may tulo ka bukiranan: ang Kordilyera, ang Sierra Madre, ug ang Karabalyo. Ang Kordilyera ug ang Karabalyo didto sa Amihanang Luzon, ug ang Sierra Madre nag-agi gikan sa amihanan sa probinsya sa Cagayan hangtud sa tunga-tungang Probinsya Quezon. Didto sa Mindanao ang katas-ang bukid sa tibuok Pilipinas, ang Bukid Apo, sa Dakbayan sa Davao.

EkonomiyaUsba

Sa Forbes Magazine, pang-84 ang Pilipinas sa talang Best Countries for Business tuig 2009.[6]

Mga opisyal nga pinulonganUsba

Tinagalog (isip Filipino) ang pugsanong gihimong nasodnong pinulongan. Duha ang pugsanong gihimong opisyal nga pinulongan: Iningles ug Tinagalog (ug sa una, Kinatsila). Adunay kapin sa 170 ka pinulongang lumad sa tibuok kapupud-an. Napulog duha niini mga nanag-unang pinulongan sa mga rehiyon: Sinugboanon, Iniloko, Hiligaynon, Bikol, Winaray, Kinapampangan, Panggasinan, Kinaray-a, Maguindanao, Maranao, Tinausug ug Tsinabakano.

KulturaUsba

Ang kultura sa Pilipinas naimpluwensiya sa daghang nasod gikan sa Europa (Espanya), Latino America (Mehiko), Estados Unidos sa Amerika, Tsina, Islam, Hinduismo, etc.

Ang kustombre ug tradisyonales sa Pilipinas naimpluwensiyahan sa mga Espanyol.

RelihiyonUsba

Mga Katoliko ang kadaghanan sa Pilipinas (83 porsento); Protestante (9 porsento); Islam (5 porsento); Budismo ug Hinduismo (3 porsento). Dunay mga 560 Ortodokso.[7]

LiteraturaUsba

Mas kompletong artikulo: Katitikan sa Pilipinas

Mga reperensyaUsba

  1. Philippine Standard Geographic Codes as of 31 December 2015. PSGC Interactive. Philippine Statistics Authority. Retrieved on 15 March 2016.
  2. Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population. 2015 Census of Population. Philippine Statistics Authority (19 May 2016). Retrieved on 20 May 2016.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 An independent component city, not under the jurisdiction of any provincial government.
  4. 4.00 4.01 4.02 4.03 4.04 4.05 4.06 4.07 4.08 4.09 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 4.16 A highly urbanized city, independent from any province.
  5. A component city, part of the province of Basilan, but whose regional services are provided by the offices of Region IX.
  6. http://www.forbes.com/lists/2009/6/bizcountries09-best-countries-for-business_Philippines_CHI112.html
  7. http://www.cs.ust.hk/faculty/dimitris/metro/Phil_history.html

Tan-awa UsabUsba

Dugang ImpormasyonUsba

Mga panid nga opisyal sa gobyernoUsba

Mga panid sa sumatUsba

Uban pang panidUsba

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.